و ديگر عزيز الدين نسفى عارف وحدت وجودى و عبد الكريم جيلى ( م 811 ) و شاه نعمت اللَّه ولى كرمانى ( 834 ) براى مزيد اطلاع از نظام انديشهء اين عارفان كه همهء آن‌ها پيرو اصالت و وحدت وجود بوده‌اند به آثار آن‌ها مراجعه شود . و در اين جا بايد به طور اجمال اشاره كنم كه ملا صدرا در پاره‌اى از مباحث فلسفى در باب عشق ، معاد و سريان وجود و طبيعت ساريه در باب حركت جوهريه و غيره از فلاسفهء ديگر استفاده كرده است و نامى از آن‌ها به اين عنوان نبرده است . در اين باب مقاله‌اى نوشته‌ام كه در مجلهء دانشكده ادبيات دانشگاه تهران شماره سه ، سال نهم 1341 به چاپ رسيده است . قرآن مجيد و ملا صدرا يكى از مآخذ مهم كار ملا صدرا قرآن مجيد است و مىدانيم و در مآخذ اصطلاحات فهرست كرده‌ام كه ملا صدرا سوره و آيات خاصى از قرآن مجيد را تفسير كرده‌اند ، تفسيرى مطابق ذوق خاص خود كه بسيارى از اصطلاحات خاص ملا صدرا مأخوذ از قرآن مجيد است و در مرتبه‌اى ، از روايات . علاوه بر تفاسير خاصى كه ملا صدرا دارد در كتب و رسايل فلسفى خود به مناسبت‌ها از آيات قرآن استفاده كرده است از جمله در اسفار اربعه . در تأويل آيات و روايات استفاده از آيات و روايات در فلسفه و علوم عقلى از همان ابتداى نقل و ترجمه علوم فلسفى كم و بيش در بين فلاسفه معمول گرديد . به ويژه فلاسفه‌اى كه بخشى از فلسفه را اختصاص به مباحث مربوط به معاد و حشر و نشر قرار داده‌اند و در واقع به بخشى از فلسفه جنبهء كلامى دادند و اصولا بسيارى از فلاسفهء اسلامى ، اهل كلام و جدال‌هاى كلامى هم بوده‌اند و به هر حال كم‌تر متن فلسفى يافت مىشود كه در آن‌ها از آيات و روايات استفاده نشده باشد و اين امر يعنى استفاده از آيات و روايات در قرن چهارم در علوم عقلى شدت پيدا كرد تا آنجا كه اخوان الصفا يكى از مآخذ فلسفه و علوم خود را كتب آسمانى قرآن مجيد و تورات و انجيل قرار دادند و از آن پس اين امر به شدت دنبال گرديد ، مباحث عرفان اسلامى و همين طور كلام اسلامى ماهية مربوط به آيات و روايات است و توجيه و تأويل و تفسير آن‌ها و به هر حال ملا صدرا در بسيارى از موارد به آيات و روايات و احاديث قدسى استناد كرده است و آن‌ها را مورد تأويل و تفسير قرار داده است . هر چند خود ملا صدرا قبول ندارد كه متوسل به تأويل شده است و روايتى نقل كرده است كه قرآن را بطن‌هاست كه راسخان در علم از بطون آن آگاهند و بدين ترتيب آن چه از آيات و روايات استفاده كرده است تفسير مىداند و نه تأويل نهايت تفسير باطن آيات و روايات . و به هر حال ملا صدرا در كتاب اسفار اربعه متجاوز از هزار آيه از قرآن مجيد و بيش از دويست حديث را در موارد مختلف به مناسبت مبحث ذكر و تفسير كرده است كه ما تعداد محدودى از آن‌ها را با ذكر مورد مىآوريم تنها به منظور روشن شدن طرز برداشت وى از آيات و روايات . ( جلد اول از سفر سوم 263 ) . وَ عِنْدَهُ مَفاتِحُ الْغَيْبِ لا يَعْلَمُها إِلَّا هُوَ . گويد مفتاح و مفاتيح صورت‌هاى تفصيلى است و غيب مرتبهء ذات بحت است كه مقدّم بر اين تفاصيل